woensdag, 22 mei 2013 04:24
Tijdens de vlucht over de Atlantische Oceaan laat een beeldscherm zien hoe we langzaam opschuiven in de tijd, het is in Holland nacht geworden, op Cuba schijnt nu de ochtendzon. Ik besef dat er altijd mensen waken, terwijl anderen slapen of wachten op de morgen. We gaan op verzoek op bezoek, Arie de Boer en ik, twee studiegenoten, senioren, predikanten, de een uit het leger, de ander uit de gevangenis. Met onze ervaring en vragen aan de gevangeniswerkers daar. Morgen, zondag 2 december, begint de Advent, komst van Licht in een donkere wereldtijd. Zullen wij op Cuba licht kunnen brengen of gaan ontvangen?
Door Arjan Noordhoek.
Drie teams in steden met grote gevangenissen gaan we bezoeken, in Holguin, Bayamo en Santiago, in het minder bedeelde Zuid-Cuba.
Ons programma is gemaakt door hun grote voorman ds. Paco Rodes, die ik in 2009 in Utrecht had leren kennen. Over twee weken zal onder zijn leiding de 2e Gibara-conferentie voor 'prison chaplains' worden gehouden, dat zijn oudsten en evangelisten, die onbetaald namens de kerken voor gevangenen kerkdiensten en Bijbelstudies organiseren. Sinds twee jaar is dit door de overheid voor de protestantse kerken toegestaan.
Onze koffers zijn zwaar, zitten vol met spaanse studiebijbels, pepernoten, vitaminen en hollandse koffie en thee, voor Cubanen zonder toeristengeld onbetaalbaar.
Kerken met vreugde
We worden opgewacht door Luciano, een lange zwarte man, die praktijkhoofd is van de gevangenisteams van de kerken in de drie zuidelijke provincies Holguin, Granma en Guantanamo. We herkennen elkaar direct, hij spreekt een onverstaanbaar cubaans-spaans, gelukkig is daar Junior, een tolk die ook lid is van dezelfde pinksterkerk als hij.
Door het activisme van Luciano staan we al een paar uur later in de grote Methodistenkerk van Holguin-stad. Hij wil dat wij zoveel mogelijk verschillende kerken gaan bezoeken. Deze kerk doet veel in het gevang, hun muziekband reist wekelijks af naar het grote gevangeniscomplex voor muziek in de kerkdiensten. Er wordt veel gedaan voor de partners en kinderen van hen die nu nog vastzitten. De Methodisten zijn als kerk met 'allegria' (vreugde) concurrent van de gevestigde Roomse Kerk en (zoals we discreet hoorden) ook in wat de overheid doet aan huisvesting en nazorg voor exgedetineerden. Omdat veel 'blije' kerken steun ontvangen uit de USA wordt er vaak argwanend gekeken naar hun evangelisatie- en nazorgwerk.
Luciano is vol van de vele bekeringen die zijn gebeurd doordat er nu ook geëvangeliseerd mag worden in de gevangenis. Juist deze gedetineerden zijn de beste verkondigers volgens hem en die zullen ook na hun vrijlating betrokken blijven bij dit werk. We horen dat zij ook al hebben zij een strafblad, in de andere zuidelijke provincies wel worden toegelaten in het gevang voor dit werk. In Nederland is dat ondenkbaar, ambtenaren maar zelfs vrijwilligers moeten een bewijs van 'goed gedrag' kunnen tonen. Maar hier is alles anders: het gebrek aan goederen en (financiële) middelen bepaalt wat kan en wat niet kan.
Brood stelen om te leven
De dag na aankomst, midden in de hoosbuien van de Cubaanse regentijd, stoppen we even bij een kleine Baptistenkerk in de arme buurt 'Pueblo Nueva' van Holguin. Alleen de vrouw van de voorganger, Jamila, is thuis en leidt ons rond. De kerk is niet meer dan een grote garage met golfplaten op het dak. Op een groot bord staan getallen: 165 gedoopte leden en opbrengst van de laatste collecte is 2 CUC, nog geen 5 euro. Met vier diensten per week, eten en Bijbelonderwijs voor kinderen van gedetineerden, aandacht voor de werkende vrouwen die jarenlang zonder man zitten. Geen 'gewetensbezwaarden' tegen het regime, maar voor het stelen van een auto of radio jarenlang achter de bouten, soms zelfs in jarenlange afzondering. In deze armoe borrelt bij mij het beeld op van een bisschop die iets zei over 'stelen van brood' voor je gezin…
Arie en ik besluiten onze eerste dikke en zware studiebijbel hier achter te laten, nadat we het boekenplankje van deze kerk hebben gezien, nog geen 80 centimeter lang. Twee potten vitaminen worden door Jamila met een waardige buiging in haar schort opgeborgen. Ze ontvangt en begrijpt.
Alles voor iedereen?
De eerste voor ons georganiseerde bijeenkomst is in een zaaltje van de Assembly of God, een kleine actieve pinksterkerk in Holguin. Zodra we binnenkomen, begint het zingen, met handen omhoog en twee uur lang getuigenissen. Maar liefst vier oud-veroordeelden die bekeerd zijn ('convertos') bij de eerste bajeskerkdiensten in 2010, geven nu zelf leiding aan het werk en bezweren dat ze nu met Christus nooit meer zullen terugvallen. Ook hier diverse vrouwen die kinderen van halve gezinnen opvangen en echtparen die samen in het gevangeniswerk staan. We zien een kracht en een geloof dat bergen verzet….
Wij worden ook gevraagd om te spreken, ik vertel van mijn 33 jaar in de bajes als levensroeping, Arie spreekt over Rembrandt en Henri Nouwen, grootheden uit het verre Holland. De zeven usb-sticks (met daarop het boek 'Eindelijk Thuis' van Nouwen in het spaans) verdwijnen als sneeuw voor de zon. Wij beseffen te laat dat het meer om de stick dan om het boek gaat. Niemand hier kan een computer betalen en 8MB opslag levert best wat op, op de straat.
Ook bij de theezakjes gaat het mis: het hele pakje van 24 stuks gaat in een grote ketel, ieder apart bestaat hier niet, we zijn in het land van alles-voor-iedereen, de 'communidad' bepaalt en betaalt, even niet aan gedacht. Dus drinken we een klein kopje gitzwarte thee, en weten dat één zakje per kopje iets is voor een cultuur met individuen die meer met zichzelf bezig zijn.
Andere regels
De meegebrachte klompjes, de kopjes, de Friese kruidkoek, alles is in een mum van tijd verdwenen. Rustig verdelen onder elkaar is er niet bij. Waar schaarste is, gelden andere regels. En wij leren er per minuut dingen bij, in de Cubaanse school van bijbel en leven.
De studiebijbel geef ik hier, na overleg met Luciano, aan een teamlid, een ex-gedetineerde evangelist. Een goede keus: zonder geld voor een eigen studie is deze bijbel voor hem de oplossing. We mogen niet vertrekken zonder een hartstochtelijk gebed met handen op onze hoofden en schouders. Wij zingen het 'Abba Vader' in drie talen nog voor hen, de muzikanten spelen het zonder problemen na. We worden omhelsd en gekust, ik kan het niet laten om de vrouwen die voor boevenkinderen zorgen, heel discreet wat geld in de hand te stoppen. Zonder woorden, zij begrepen het.
Op weg door het donker naar het huis van Alexander, het Hoofd van de Zuid Cubaanse Raad van Kerken, besef ik dat rijden s' avonds hier niet te doen is. Geen verlichting en diepe gaten in de weg. Die worden niet aangegeven, net zomin als er richtingborden staan. Geen geld voor. Alexander maakt ons duidelijk dat het in het leven gaat om geluk en vrede, en hier betekent dat vooral meer vrijheid op internet en niet langer klein gehouden worden.
Morgen is het eerste Adventszondag, wat hebben we al veel ontvangen, het is nog maar de tweede dag!
Hollandse harken
We gaan ter kerke, nee we worden door modderstromen en buien gegidst naar de pinksterkerk van Luciano en tolk Junior, een golfplaten schuur zonder ramen. We worden verwacht, de voorganger Maikel zit zelf achter de keyboard, opzwepende lofzangen, hier en daar wat tongentaal. Vertalen gaat niet meer, onverstaanbaar met zoveel geluid, maar ook onmogelijk gezien de snelheid van Bijbelteksten die voorbij komen. We voelen ons hollandse stijve harken, maar klappen wel mee en voelen ons thuis. 'Gracia de Dios para tu e para mi', tussen de krijsende varkens een aanraking van de Geest zelf. Wat een Advent! Wat een armoe en wat een rijkdom. We mogen na twee uur zelf ook spreken, ook al mag dat geen preek zijn, want we zijn hier op 'toeristenvisum'. Als Arie noemt dat we "prinsen en prinsessen" zijn van het Koninkrijk, klinken vele "amens" uit de zaal hem tegemoet.
In de kleine huiskamer naast de kerk worden we speciaal door zeven 'capellianes' onthaald en delen we bijbels en koek uit. Een paar vrouwen schrijven met gedetineerden onder een schuilnaam, twee anderen koken of rijden auto voor gezinnen van gedetineerden, wat een warme mensen hier. Studiebijbel nummer drie gaat naar de dankbare dominee Maikel, 29 jaar oud en gezien zijn preek over Johannes 1 (die bijna een uur duurde) kan hij nog veel leren.
Als geroepenen
Zondagmiddag rijden we naar Gibara aan de noordkust, naar de plaats waar volgende week de Conferentie zal zijn in het Quaker-Peace-Centre. Daar was ik vorig jaar in de hete juni-maand te gast. Dit jaar zullen wij deze conferentie niet bijwonen, maar wel veel deelnemers kunnen bezoeken in hun eigen woon-werkomgeving.
Onderweg vraagt Luciano ineens om linksaf te slaan. Onverharde weg, we belanden in kuilen en diepe plassen, een nederzetting met landbouwers en loslopende honden, maar met Luciano is alles de moeite en mogelijk. We stoppen bij een groot afdak, een openlucht baptistenkerk, waar een predikant met strafblad de leiding heeft. Hij kreeg 4 jaar voor een kleine diefstal, en leidt nu een kerk met een boerderij met kippen en agave-teelt. Wat een gedreven en blijmoedige man, zo midden in de modder en de armoe! We nemen foto's en hij vraagt om pijnstillers, die zijn vrouw nodig heeft, wij hebben ze in de auto, toevallig?
"Jullie komen als geroepenen" zegt hij, we bidden in het open veld samen, met dank voor deze onverwachte reisontmoeting. Agua Viva staat op de waterput achter het huis, levend water, wat mensen levend maakt. Wij zien opnieuw dat diepe crisis vaak de bron is van nieuw leven, ook hier.
's Avonds maken we de dienst mee bij de Methodisten van Holguin-city, maar nu gevuld met honderden mensen, een complete dans-en lichtshow, met een professionele band, choreografie en regie, waarin ook nog een avondmaal tussendoor plaats vindt. Wat een tegenstelling met het bezoek aan het afdak van eerder op de dag. Deze kerk heeft geen bijbels of vitaminen nodig, maar wij weten nu wel waar ons hart ligt.
Een 'nueva familia'
Onze reizen naar Bayamo en Santiago hebben dit beeld bevestigd: de kleine kerken aan de kant van de snelweg boden ons zoveel warmte en inzicht in wat er voor de armen in de bajes gebeurt. Het lijkt hoe meer het werk in handen komt van geschoolde en niet-onbemiddelde pastores en oudsten, hoe meer er gewerkt wordt van boven af naar beneden. En hoe meer er gelet wordt op scoren en getallen. Daar waar de exgedetineerden zelf werden ingezet (in Bayamo zelfs het hele team onder leiding van Camillo die zelf ook heeft gezeten) was een inzet en resultaat dat getuigde van grote betrokkenheid en geloof. De samenwerking in dat team was voorbeeldig, men had in elkaar een 'nueva familia' gevonden. Juist daar waren de bijbels en de vitaminen uit Holland het meest op z' n plaats en wisten wij waarom we waren gekomen.
Op de terugweg naar het vliegveld hadden we nog eenmaal een bezoek aan Luciano en zijn gezin in Holguin te goed. Deze hardwerkende en grootgelovige man heeft onze reis gestempeld. Zelf als exverslaafde en laagopgeleide man kreeg hij het vertrouwen van ds Paco Rodes en blijkt hij dit waard te zijn. Onze laatste bijbels en pesos zijn bij hem en zijn team van Holguin achtergebleven. Hij gaf mij tabellen mee, waarop getallen van gedetineerden en hun hulpvragen op staan die ons doen duizelen. Zijn inzet voor de armen van de armen is reden om deze werkers te blijven steunen, met gebed en met de Schrift.
Als er al stemmen zijn, dat er genoeg bijbels op Cuba zijn, dan kwamen die vanuit het minder arme noorden ('bij ons in Havanna') waar de levensstandaard beduidend hoger ligt, mede door meer toerisme.
Geen kerken zonder stip
Onze vraag blijft of de aanpak en zorg van kerken voor de achtergebleven gezinnen van gedetineerden ook in Nederland zou kunnen worden toegepast. Wat ons vooral bijblijft is de waarneming, dat de gezamenlijke schaarste en soms uitgesproken armoe de bron zijn van de praktische broederschap die wij hebben gezien en ervaren.
In een rijk land als het onze hebben we de neiging om hulpvragen niet in de gemeenschap maar per individu op te lossen. Waar verkeersborden en benzine genoeg zijn, hoef ik niet de weg te vragen. Op Cuba ligt het allemaal anders. Daar zijn geen kerken 'zonder stip', gewoon omdat het niet anders kan dan dat een mens die vrijkomt weer mee moet gaan doen.
Wij kunnen het in ons land blijkbaar veroorloven om mensen buiten het bestel te zetten en te houden. Dat opnieuw opnemen in de gemeenschap hebben wij vooral gezien in de kleine 'vrije 'kerken op het platteland. Met niets aan materie en veel aan geloof waren zij voor ons een Adventslicht dat nog lang zal doorschijnen in ons werk en privéleven.
Bron: Biblica-Nederland | www.biblica-nl.org | Meer nieuws | Bijbelwinkel | Facebook | Het Boek | Hyves | Twitter | YouTube
